Thực dưỡng chay Vạn Tường

0

GIÁ TRỊ BẢO TOÀN CỦA CỎ - TẠM BIỆT THUỐC DIỆT CỎ

Chúng tôi thiết kế hệ thống theo cách không cần phải lưu tâm tới vấn đề đó. Và sẽ là ảo tưởng nếu nghĩ rằng hình phạt hoặc quy định hà khắc sẽ giúp chấm dứt việc lạm dụng hoá chất nông nghiệp. Điều chúng ta cần làm là vượt qua nhu cầu của chúng ta đối với chúng. Chiến tranh với cỏ dại chẳng để làm gì, hoàn toàn chẳng mang lại ý nghĩa gì cho chúng ta. Như Ernst đã nói “Tôi làm việc với sự sống. Tôi trồng cỏ dại và quản lý cỏ dại của mình.”

 

Tác giả: Felipe Pasini
Nguồn: https://agendagotsch.com/

Phần đầu bài viết chia sẻ một góc nhìn khác về việc sử dụng cỏ trong nông nghiệp, đồng thời cũng chia sẻ thêm 3 kinh nghiệm thực tế khác trong quá trình thực hành nông nghiệp syntropic mà tác giả có vinh hạnh được trực tiếp tham gia.

Hình 1: Hệ thống trồng cỏ giữa các hàng bạch đàn, chuối, cây cho trái có múi và xoài do Ernst triển khai tại Fazenda da Toca, 2015.

Ý tưởng đưa yếu tố “thảo nguyên” (savanna - đồi cỏ) vào hệ thống syntropic được Ernst thử nghiệm trên quy mô lớn tại một số trang trại của nông dân vùng Mato Grosso (BR) và Fazenda da Toca ở Sao Paulo. Tại Fazenda da Toca, Ernst trực tiếp triển khai và giám sát chặt chẽ. Loại cỏ được chọn là giống Panicum, thường được biết đến với tên gọi Mombassa (cỏ sả). Cho sản lượng sinh khối lớn, chịu được ít nhiều bóng râm, và sinh trưởng thành bụi – cỏ sả là “nhà máy cung cấp phân bón” hàng đầu cho toàn hệ thống.

Hạt giống cỏ sả được gieo giữa các hàng chuối và bạch đàn. Độ rộng của vạt cỏ có thể thay đổi, nhưng thường là 5m, đủ rộng để có thể cơ giới hoá sau này (dùng máy/xe cắt cỏ nếu có). Quy trình rất giản đơn. Sau khi cắt, cỏ sả được tấp phủ lên ngay phần luống hai bên, mỗi bên một nửa phần cỏ tương ứng, tạo thành ụ sinh khối kép, với hàng cây ở giữa mỗi luống. Tuỳ từng nơi, cỏ sả có thể cắt 8 lần trong năm, cung cấp một lượng sinh khối dồi dào và ổn định cho hệ thống. Cách vận hành này mang lại nhiều lợi ích. Sinh khối ngăn sự phát triển của cỏ dại, do đó không cần đến thuốc diệt cỏ hoặc bất kỳ biện pháp kiểm soát cỏ dại nào khác, dù là hữu cơ hay không. Ngoài ra, khi khô, cỏ chuyển thành màu trắng, giúp phản chiếu ánh sáng mặt trời, vì thế giữ đất mát hơn, duy trì độ ẩm cao hơn và đầy sự sống. Phía dưới lớp sinh khối này, cây rụng rễ và tham gia vào quá trình phân huỷ cỏ, cùng với vi khuẩn, nấm và các vi sinh vật khác – những loài có khả năng“hút ẩm”từ bầu khí quyền. Việc làm này mang lại vô số lợi ích cho toàn bộ hệ thống, đặc biệt trong năm 2015 khi khu vực phải đối mặt với khủng hoảng thiếu nước trầm trọng. Sức sống mãnh liệt của tổ hợp bao gồm bạch đàn và chuối, 2 loài vốn mang tiếng là thủ phạm làm khô đất, đã chứng minh quan điểm của Ernst và Ana Primavesi: không loại cây nào làm khô đất. Độc canh (thiếu tầng tán), thuốc diệt cỏ, cơ giới hoá quá mức (vốn dĩ làm tăng độ nén của đất), và đất không được che phủ, chính là những thủ phạm làm khô đất.

gia-tri-bao-toan-co-01 

Hình 2: Rơm (cỏ khô) được phủ thành từng hàng kép (lõm ở giữa) đã loại bỏ hoàn toàn nhu cầu đối với thuốc diệt cỏ dưới các hàng cây.

Tuy nhiên, về kỹ thuật, vẫn còn những hạn chế. Hiện chưa có máy cắt cỏ nào trên thị trường có thiết kế phù hợp để vừa cắt vừa phủ cỏ sang hai bên, và cơ bản, chưa có loại máy đủ nhẹ để tránh làm nén đất. Máy cắt cỏ và cắt các loại cây bụi thông thường không đủ độ sắc để có thể tạo những vết cắt“ngọt”- một điều kiện tiên quyết cho sự tái sinh mạnh mẽ của cỏ. Máy cắt hiện tại đang làm điều ngược lại, cắt và làm nát cỏ. Những loại máy cắt cỏ tốt nhất là loại máy có các thanh cắt phía trước, loại này giúp cắt cỏ rất ngọt, nhưng không thể sắp xếp cỏ gọn gàng hoặc kết hợp thao tác phủ cỏ. Ernst đang nghiên cứu loại máy phù hợp, với 2 bộ thanh cắt. Bộ cắt phía trên sẽ cắt cỏ và đẩy cỏ sang hai bên qua một dây đai. Bộ cắt còn lại thấp hơn bộ cắt trên 10-15cm, cung cấp một số sinh khối cho chính vạt cỏ vừa cắt. Trong khi trên thị trường chưa có loại máy cắt nào đạt yêu cầu nêu trên, một số nông dân đã có những thử nghiệm đáng chú ý, đưa đến một hướng công nghệ mới.

 

gia-tri-bao-toan-co-02

Hình 3: Cắt cỏ như thế này làm giảm đáng kể sự tái sinh của cỏ.

 

gia-tri-bao-toan-co-03

Hình 4: Một vết cắt ngọt cho phép giống cỏ Panicum có thể cao thêm tới 20cm trong một ngày, so với 5cm của phương pháp cắt phía trên.

Trồng chuối và cỏ quy mô lớn

 

gia-tri-bao-toan-co-04

Hình 5: Khu vực thử nghiệm trồng các vạt cỏ xen kẽ giữa các hàng cây thân gỗ và chuối.

Ngày nay, trồng chuối công nghiệp đang đứng trước những thử thách lớn không thể vượt qua. Cho dù lý do là gì, bệnh tật, cạn kiệt và xói mòn đất, thiếu nguồn nhân lực, thì nông dân ở các trung tâm trồng chuối lớn nhất đang phải đối mặt với tương lai bấp bênh.

Tại một trang trại 400 hecta ở Martinique – một đảo nhỏ ở vùng nhiệt đới của Pháp, nơi trồng và cung cấp một phần chuối cho thị trường Châu Âu, sự cố gắng của 2 cha con chủ trang trại đã đưa đến một hướng hoàn toàn mới. Hơn 10 năm trước, trang trại phải hứng chịu một đợt xói mòn nặng nề sau nhiều năm canh tác chuối và mía theo phương pháp thông thường. Cấu trúc đất bị phá vỡ và mỗi năm đất đều bị rửa trôi bởi những đợt mưa lớn ở vùng Caribbean trong mùa bão. Để phòng ngừa, Bertrand, người cha, đã trồng giống cỏ brachiaria (một giống cỏ lông) để chống lại xói mòn. Điều này mang đến thành công lớn. Sự hiện diện của các loài cây lâu năm không chỉ giữ đất mà còn cải thiện tình trạng đất nói chung, cho phép người nông dân áp dụng cách làm tốt hơn (sử dụng ít đầu vào và ít thuốc trừ sâu hơn)

Vào năm 2016, Patrick, người con, đã mời Ernst tư vấn, và kể từ đó, chúng tôi đã tới đó hai lần, chứng kiến một hệ thống đầy triển vọng và sáng tạo.

Ernst đề xuất trồng thêm cỏ guinea (một giống cỏ sả) vào giữa các hàng cây (gồm cây thân gỗ và chuối), với độ rộng của vạt trồng cỏ là 5m. Chỉ trong vòng hơn một năm, cả hệ thống hoạt động rất tốt, dù còn những nút thắt về công nghệ. Cơn bão Irma năm 2017 tại đây đã phá huỷ gần như toàn bộ đồn điền. Một khu vực mới với một số cải tiến được thực hiện: thêm bạch đàn và một số loại cây mới. Vì Marinique thuộc liên minh Châu Âu, nên có điều kiện tiếp cận nhiều loại máy móc hơn. Chúng tôi ghi nhận và đánh giá cao tinh thần sáng tạo của hai cha con Bertrand – Patrick, và Romain (người quản lý). Từ khi được thuyết phục, họ không ngừng thử nghiệm và đầu tư các phương pháp mới trong cắt và sắp xếp cỏ. Họ đã mua tới chiếc máy thứ 3, những kinh nghiệm thực tiễn của họ đã giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về những thách thức cũng như khả năng của mô hình này. Chúng tôi vô cùng biết ơn sự quyết tâm của họ, những người tiên phong, cũng như những cập nhật của họ về trang trại cho chúng tôi.

https://www.youtube.com/watch?v=JbVN9wM35lY&feature=youtu.be
Video trên, thử nghiệm đầu tiên. Dù là một giải pháp thú vị, và cần tới một đầu máy kéo hạng nặng để vận hành, nhưng đã để lại thiệt hại lớn hơn cho những vạt cỏ cắt gần đây, ảnh hưởng tới khả năng tái sinh của cỏ.

https://www.youtube.com/watch?v=5BblsMZutp4&feature=emb_logo
Món “đồ chơi” đến từ Trung Quốc này khá tốt và nhẹ, nhưng lại không thể cắt những cụm cỏ dày.

https://www.youtube.com/watch?v=p7LtjJzeqY4&feature=emb_logo
Giải pháp hiện tại nằm đâu đó giữa hai nỗ lực trên. Cho tới khi chưa có một máy cắt chuyên dụng, những người nông dân này đã cố gắng hết sức để thực hiện công việc một cách tốt nhất.

Kết hợp chuối, cây thân gỗ và các loại như cỏ đều rất hợp lý, đặc biệt ở những khu vực hay bị bão lũ (mối nguy càng đặc biệt lớn khi chúng ta đang là tác nhân gây biến đổi khí hậu). Có thể là mới và khó để kết luận đất càng mềm thì rễ bám càng sâu. Rễ rõ ràng giúp cây đứng vững trên đất. Và cũng không khó để hiểu rằng những cây lâu năm sống đủ lâu để bộ rễ của chúng ăn sâu vào lòng đất. Trong trường hợp của cỏ, điều này đặc biệt ấn tượng. Hệ thống bộ rễ xum xuê của cỏ mở đường cho rễ của các loài cây khác ăn sâu hơn vào đất. Thêm vào đó, chúng cũng tương tác với các loại vi khuẩn sống tự do vốn cố định ni-tơ tốt hơn các giống cây họ đậu. Đất được tăng độ phì nhiêu và tính phức tạp trong cấu trúc, kết quả này là tất yếu khi sinh khối được bổ sung liên tục thông qua cắt cỏ và cắt tỉa cây. Điều này cũng giúp ứng phó tốt với bão, khi đất màu mỡ và mềm hơn, cây bám rễ sâu và chặt hơn, từ đó có khả năng chống chọi với gió bão tốt hơn.

gia-tri-bao-toan-co-05

gia-tri-bao-toan-co-06

Cỏ mọc giữa rau

 Hình 6: Cỏ trồng đan xen với rau làm giảm nhu cầu tưới tiêu và thúc đẩy rễ phát triển

Gần đây, Ernst thậm chí đề xuất đưa cả cỏ vào nghề làm vườn. Việc gieo cỏ sả giữa các luống rau làm tăng tổng lượng quang hợp, đồng thời ngăn chặn sự phát triển của các loại cỏ dại tự phát không mong muốn khác. Cỏ sả sẽ mọc kín ở những phần đất không trồng rau. Và sự bốc hơi nước từ cỏ sẽ tạo ra vi khí hậu ẩm hơn trên bề mặt luống, làm giảm nhu cầu tưới tiêu. Trong ví dụ trên, cách làm là cắt cỏ thật “ngọt” và phủ sinh khối lên bề mặt luống. Không còn chỗ, cỏ dại có ít cơ hội sinh trưởng. Một lợi ích khác chúng tôi quan sát được ở Casimiro de Abreu, nơi Ernst tiến hành những thử nghiệm đầu tiên, là cỏ kích thích sự ra rễ của rau. Chúng tôi đã thực nghiệm, và sự khác nhau rất ấn tượng.

gia-tri-bao-toan-co-07

 Hình 7: Cảnh chụp từ trên không - rau xen lẫn cỏ. Sau khi thu hoạch, người nông dân được thừa hưởng một thảm sinh khối xanh tươi (Fazenda São Sebastião, RJ, 2017)

Có một lợi ích khác đòi hỏi sự hiểu biết tinh tế hơn. Làm cỏ (một hạn chế của nông nghiệp hữu cơ) không chỉ tốn kém, mà còn làm chậm lại tiến trình tiếp nối tự nhiên.

Làm cỏ thủ công, dù đỡ gây hại hơn so với việc dùng hoá chất, nhưng không vì thế mà vô tội ☺ Việc nhổ cỏ dại khỏi đất tạo ra những vết thương nhỏ trong đất, phơi trần lớp màu mỡ và nhạy cảm nhất của đất dưới ánh nắng mặt trời. Một phần sự sống vi mô vốn đã tích luỹ trong hệ vi sinh vật rễ chết ngay lập tức. Việc cắt cỏ và sử dụng cỏ được cắt, thông qua lao động, mang đến tính bảo toàn. Thay vì nhổ cỏ, chúng ta được hưởng lợi: cắt cỏ, dùng cỏ làm thức ăn cho đất và bảo vệ đất. Khi một chu trình sinh trưởng của rau kết thúc, luống sẽ bắt đầu thực hiện một mục tiêu khác. Thay vì một dải đất trống trơn, nghèo nàn, cằn khô, người nông dân được thừa hưởng một “nhà máy phân bón”, sẵn sàng để cung cấp nguồn thức ăn cho các hàng cây xung quanh và bảo vệ chúng.

 

gia-tri-bao-toan-co-08

Hình 8: Những hàng cây cạnh nhau được truyền “xung động” , giúp làm phong phú hệ thống (Fazenda Sebastião, RJ, 2017)

Cần lưu ý rằng hầu hết những khu vực hiện đang bị cỏ che phủ đã từng là những khu rừng rậm rạp. Trong gần 80% diện tích của hành tinh mà chúng ta đã “dọn sạch” trong hơn 10 ngàn năm qua, chúng ta đã đánh mất sự tập trung của vật chất và năng lượng, chúng ta đánh mất sự khác biệt và đánh mất tính đa dạng phức tạp của hệ thống. Nếu chúng ta nhìn sa mạc và rừng ở hai đầu thái cực, thì chúng ta đã luôn vận hành nền nông nghiệp ngược dòng với tự nhiên, theo một quá trình suy thoái, bắt đầu là rừng, và kết thúc là sa mạc. Những phát triển công nghệ mới nhất đã cho phép tăng năng suất chưa từng có, nhưng vẫn chưa đưa chúng ta đi trên con đường bảo toàn, chúng ta vẫn phân tán rất nhiều năng lượng. Mỗi năm, thu hoạch rồi lại thu hoạch, đất đai ngày một nghèo đi hoặc xói mòn. Ngay cả khi “siêu thu hoạch”, chúng ta vẫn đang đi một bước lùi – từ rừng tới sa mạc. Nếu không có đầu vào từ bên ngoài (từ các nguồn không thể tái tạo được), chỉ một phần rất nhỏ đất đai trên hành tinh này có thể sản xuất đủ nguồn lương thực để nuôi những động vật lớn.

 

gia-tri-bao-toan-co-09

Hình 9: Một “nhà máy phân bón” được “trồng” để bảo vệ đất và nuôi cây

Hành tinh của chúng ta rõ ràng hoạt động theo một cách khác – phát triển một cách tự nhiên từ sa mạc thành rừng. Không có con người, một khu đất khô cằn nhất cũng có thể trở nên màu mỡ thông qua quá trình tiếp nối tự nhiên, dù chậm. Khái niệm bảo toàn năng lượng được ứng dụng trong trồng trọt đưa đến một cách mới trong lý giải các hoạt động nông nghiệp, ưu tiên và thúc đẩy các chu trình sống, đồng bộ hoá sản xuất nông nghiệp với dòng chảy không thể tránh khỏi của địa cầu. Vì lý do đó, chúng tôi tha thiết yêu cầu các phong trào nông nghiệp canh tác hữu cơ xem xét việc áp dụng cây lâu năm và kế thừa tự nhiên như những hướng dẫn để trở nên bền vững đúng nghĩa và có tính tái sinh thực sự. Nếu chúng ta thực sự nghiêm túc trong giải quyết các vấn đề về môi trường, chúng ta cần chấm dứt chế độ ăn dựa trên nền tảng độc canh các loại cây bán niên và toàn niên. Điều này không có nghĩa chúng ta không trồng xà lách hay không trồng đậu nữa, mà chúng ta cần hiểu rằng những loại cây này thuộc giai đoạn đầu của một chu kỳ rừng dài hạn, và xuất hiện sau giai đoạn phát quang rừng. Chúng ta không được phép chỉ trồng những loại cây có vòng đời ngắn. Cũng giống như bất kỳ sinh vật khoẻ mạnh nào, một khu rừng cần tất cả các “tế bào” để hoàn chỉnh chu trình sống của mình, từ những loại cỏ dại ngắn ngày đến các loài cây lâu năm.

gia-tri-bao-toan-co-10

Hình 10: Khi cỏ bị che bởi quá nhiều bóng râm, nó trở nên yếu hơn và rời khỏi hệ thống một cách yên bình, không cần tới cuộc chiến nào ☺. “Chúng ta cần biết ơn đóng góp của cỏ và tiếp tục những gì mà chúng đã bắt đầu, luôn luôn gia tăng chất lượng cho hệ thống” (E.Gotsch)

gia-tri-bao-toan-co-11

Cỏ chỉ là một ví dụ minh chứng quan điểm về giá trị bảo toàn thể hiện trong thực tế ra sao. Đổ lỗi cho cỏ hay bất kỳ loại cây nào vì đã làm đất đai nghèo nàn đi là không công bằng, sai trái và chỉ kéo dài cuộc chiến của chúng ta với chính sự sống. Ngược lại, sự có mặt của cỏ cho chúng ta cơ hội để chuộc lỗi. Nếu vận hành đúng cách, cỏ chính là “nguồn vốn tự nhiên” sẵn có cho việc phát triển hệ thống, đẩy nhanh quá trình tiếp nối tự nhiên, hướng tới một hệ thống phức tạp hơn – đó chính là chiến lược tự nhiên của hành tinh này. Nông nghiệp hiện đại ngày nay đang lãng phí tiềm năng của cỏ và của nhiều loài khác. Vận hành thông minh các loại cây này đòi hỏi sự thay đổi quan điểm và công nghệ. Gây chiến với các loài không giúp giải quyết vấn đề. Sự xuất hiện của chúng là kết quả/hậu quả, không phải là nguyên nhân. Điều đó giải thích tại sao việc sử dụng thuốc diệt cỏ trong nông nghiệp Syntropy không chỉ không được khuyến khích mà còn bị cấm hoàn toàn. Chúng tôi thiết kế hệ thống theo cách không cần phải lưu tâm tới vấn đề đó. Và sẽ là ảo tưởng nếu nghĩ rằng hình phạt hoặc quy định hà khắc sẽ giúp chấm dứt việc lạm dụng hoá chất nông nghiệp. Điều chúng ta cần làm là vượt qua nhu cầu của chúng ta đối với chúng. Chiến tranh với cỏ dại chẳng để làm gì, hoàn toàn chẳng mang lại ý nghĩa gì cho chúng ta. Như Ernst đã nói “Tôi làm việc với sự sống. Tôi trồng cỏ dại và quản lý cỏ dại của mình.”

<Đỗ Lê Kim Huệ>

 

Chat ZaloChat Facebook